محمد اسحاقی روز دوشنبه در دومین آیین گرامیداشت «امینِ ایران» به یاد رهبر شهید انقلاب و با هدف پاسداشت نگاه و حمایت رهبر شهید انقلاب از پیشرفت‌های علمی کشو وی ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این آیین اظهار کرد: رهبر شهید، حکیم و فرزانه‌ ما که «العلم سلطان» را به‌عنوان منظومه اصلی فکری خود قرار داده بودند، بر این باور بودند که علم باید در همه عرصه‌ها حضور داشته باشد و ایران را به کشوری دانش‌بنیان تبدیل کند؛ نه اینکه صرفاً چند شرکت دانش‌بنیان داشته باشیم بلکه ایران در تمام عرصه‌ها باید دانش‌بنیان باشد.

وی ادامه داد: امیدوارم این نشست‌ها بتواند زمینه‌ای فراهم کند تا نسل جوان، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه علم و فناوری، شخصیت علمی، فکری و رفتاری این چهره فرهیخته و دانشمند را بهتر و عمیق‌تر بشناسند.

اسحاقی با اشاره به دیدگاه‌های رهبر شهید انقلاب در حوزه علم، فناوری و نوآوری افزود: اگر نگاهی به تاریخ علم در ایران داشته باشیم، می‌توان آن را به چند دوره مهم تقسیم کرد؛ دوره نخست، ایران باستان و عصر ساسانیان است. در این دوره، دانشگاه جندی‌ شاپور به عنوان یکی از مراکز بزرگ علمی جهان شناخته می‌شد؛ هر چند بسیاری از جوانان و حتی پژوهشگران امروز کمتر با عظمت آن آشنا هستند. در آن دوران، ایرانیان توانسته بودند در حوزه‌های علمی و فناوری زمان خود پیشگام باشند.

معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید،حضرت آیت الله سیدعلی خامنه‌ای بیان کرد: دوره دوم را می‌توان عصر طلایی تمدن اسلامی نامید. در این دوره، دانشمندان ایرانی و مسلمان در حوزه‌های مختلف علوم پایه، پزشکی، ادبیات و فلسفه نقش‌آفرینی کردند و سهم بزرگی در شکل‌گیری تمدن اسلامی داشتند. بسیاری از دستاوردهایی که بعدها در تمدن غرب مورد استفاده قرار گرفت، ریشه در همان دوران داشت. حتی برخی اندیشمندان غربی نیز اذعان کرده‌اند که تمدن جدید غرب از دانش و میراث علمی دانشمندان مسلمان بهره فراوان برده است.

وی اظهار کرد: دوره بعدی را می‌توان دوران رکود و وابستگی علمی دانست؛ دوره‌ای که از اواخر قاجار تا دوران پهلوی ادامه یافت. در این مقطع، هویت علمی و فرهنگی کشور دچار ضعف شد و دانشگاه‌ها ارتباط عمیقی با نیازهای جامعه و حل مسائل واقعی کشور نداشتند. هر چند تلاش‌هایی مانند تأسیس دارالفنون صورت گرفت اما آن‌ گونه که باید فرصت رشد و شکوفایی پیدا نکرد.

اسحاقی افزود: در آن زمان سهم ایران در تولید علم جهانی بسیار اندک بود و باور عمومی نسبت به توانایی حضور در مرزهای دانش شکل نگرفته بود. نه اعتماد به‌ نفس علمی کافی وجود داشت و نه اراده جدی برای دستیابی به جایگاه‌های برتر علمی اما دوره جدید را می‌توان دوران استقلال و پیشرفت علمی نامید؛ دوره‌ای که در آن حرکت به سمت مرزهای دانش، تولید علم و توسعه فناوری با شتاب بیشتری دنبال شد. امروز در بسیاری از حوزه‌های نوین مانند فناوری‌های پیشرفته، هوافضا، علوم پزشکی، زیست‌فناوری، نانوفناوری و صنایع دانش‌بنیان، دستاوردهای قابل‌توجهی حاصل شده است.

معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید،حضرت آیت الله سیدعلی خامنه‌ای بیان کرد: در حوزه پزشکی، پژوهشگران و دانشمندان کشور توانسته‌اند در تولید داروهای پیشرفته، نانوداروها و تجهیزات پزشکی نقش مؤثری ایفا کنند. این دستاوردها تنها در حد تولید علم باقی نمانده، بلکه به تولید ثروت، اشتغال و توسعه اقتصادی نیز منجر شده است.

وی اظهار کرد: در حوزه‌های صنعتی و مهندسی نیز متخصصان ایرانی امروز توانایی حضور در پروژه‌های بزرگ بین‌المللی را دارند و در بسیاری از موارد توانسته‌اند در رقابت‌های جهانی موفق ظاهر شوند. این موفقیت‌ها نتیجه دانش، تجربه، هویت فرهنگی، اخلاق حرفه‌ای و روحیه مسئولیت‌پذیری نیروهای متخصص کشور است.

اسحاقی گفت: در حوزه هوافضا، فناوری‌های پیشرفته، کشاورزی، صنایع دانش‌بنیان و بسیاری از عرصه‌های دیگر نیز این حرکت علمی ریشه دوانده و به مرحله‌ای رسیده که دیگر متوقف‌کردن آن آسان نیست. سرمایه اصلی این مسیر، جوانان متخصص و دانشمندانی هستند که با انگیزه و توان بالا در حال فعالیت‌ هستند. همان‌ گونه که در دوران دفاع مقدس میانگین سنی بسیاری از فرماندهان جوان بود، امروز نیز بخش بزرگی از پیشرفت‌های علمی و فناورانه کشور توسط جوانان زیر سی سال رقم می‌خورد؛ نسلی که با دانش، انگیزه و خودباوری در حال ساختن آینده است.

معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، حضرت آیت الله سیدعلی خامنه‌ای افزود: سوال مهم این است که این پیشرفت‌ها چگونه اتفاق افتاد؟ چگونه کشوری توانست با وجود تحریم‌های سنگین علمی، محدودیت‌های بین‌المللی و نوعی آپارتاید علمی، مسیر رشد و پیشرفت را ادامه دهد؟ در بسیاری از موارد حتی امکان چاپ مقالات علمی برای پژوهشگران فراهم نمی‌شد و پذیرش آثار علمی آنان با دشواری‌های فراوان همراه بود.

وی بیان کرد: در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ نیز نمونه‌هایی از این محدودیت‌ها مشاهده شد؛ از روند طولانی انتشار مقالات گرفته تا محدودیت‌های همکاری‌های علمی. علاوه بر این، تخریب، فشار و حتی از دست دادن دانشمندان و پژوهشگران در مقاطع مختلف نیز بخشی از این مسیر دشوار بوده است. هدف از این فشارها جلوگیری از حرکت علمی و کند کردن روند پیشرفت کشور بوده است.

اسحاقی اظهار کرد: با این وجود، بسیاری از صاحب‌نظران داخلی و خارجی معتقدند یکی از عوامل مهم استمرار این حرکت علمی، وجود نگاه راهبردی و آینده‌نگر به علم و فناوری بوده است؛ نگاهی که علم را صرفاً مجموعه‌ای از پژوهش‌های دانشگاهی نمی‌بیند، بلکه آن را محور اقتدار، استقلال و پیشرفت کشور می‌داند.

وی گفت: در این نگاه، علم زمانی ارزشمند است که در خدمت انسان، اخلاق، معنویت و حل مسائل جامعه قرار گیرد. پیشرفت علمی صرفاً حرکت در مرزهای دانش نیست بلکه باید همراه با مسئولیت‌پذیری انسانی و اجتماعی باشد. تفاوت اصلی در همین رویکرد است؛ اینکه دانش و فناوری علاوه بر پیشرفت، در خدمت جامعه و مردم نیز قرار گیرد.

معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید،حضرت آیت الله سیدعلی خامنه‌ای افزود: این مسیر از طریق طراحی سیاست‌ها و برنامه‌هایی در چند سطح دنبال شده است. در سطح نخست، تمرکز بر حل مسائل کوتاه‌مدت کشور از طریق علم و فناوری بوده است؛ از حوزه دارو و درمان گرفته تا صنعت، کشاورزی، انرژی، هوافضا و دیگر عرصه‌ها. هدف این بوده که علم بتواند به طور مستقیم در رفع مشکلات جامعه نقش‌آفرینی کند.

اسحاقی بیان کرد: در سطح دوم، هدف‌گذاری برای دستیابی به مرجعیت علمی مطرح بوده است؛ یعنی رسیدن به جایگاهی که دانشمندان کشور بتوانند در برخی حوزه‌ها به عنوان مرجع علمی در جهان شناخته شوند. امروز نیز در بعضی از عرصه‌های علمی و فناوری، پژوهشگران ایرانی توانسته‌اند به جایگاه‌های برجسته‌ای دست پیدا کنند.

وی اظهار کرد: در افق بلندمدت نیز موضوع شکل‌گیری تمدنی مبتنی بر علم، فرهنگ، اخلاق و پیشرفت مطرح می‌شود؛ تمدنی که توسعه علمی را در کنار هویت فرهنگی و ارزش‌های انسانی دنبال کند. در این چارچوب، علم نافع تنها به علوم نظری محدود نیست؛ بلکه هر دانشی که بتواند مشکلی از جامعه حل کند و به بهبود زندگی مردم کمک نماید، علم نافع محسوب می‌شود. این نوع نگاه باعث می‌شود علم و فناوری از فضای صرفاً دانشگاهی خارج شده و به بخشی از زندگی و پیشرفت جامعه تبدیل شود.

معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله سیدعلی خامنه‌ای گفت: یکی از نکات مهم، شناخت و تبیین این منظومه فکری و توسعه آن در میان نسل جوان و نخبگان است. برای تحقق این مسیر سه گام اساسی ضروری است؛ نخست شناخت دقیق این دیدگاه‌ها و مبانی فکری، دوم ترویج و آشنایی نسل جوان و دانشگاهیان با آن، و سوم حرکت به سمت تحقق عملی و اجرایی کردن این ایده‌ها در عرصه‌های مختلف.

اسحاقی افزود: در نهایت، مهم‌ترین سرمایه این مسیر مردم، جوانان و دانشمندانی هستند که با انگیزه، ایمان، خودباوری و تلاش مستمر در مسیر پیشرفت کشور گام برمی‌دارند. باور به توانایی نسل جوان و اعتماد به ظرفیت علمی کشور، عامل مهمی در شکل‌گیری این حرکت بوده و می‌تواند آینده‌ای روشن‌تر را رقم بزند.

وی خاطرنشان کرد: این مسیر، مسیری است که باید در همه عرصه‌ها به سرانجام برسد و چنین خواهد شد. گرچه دل‌های ما اندوهگین است اما باور داریم که این حرکت بزرگ و پرشتاب، ریشه در اراده‌ای عمیق و الهام‌بخش دارد و همین باور، امید ادامه راه را در دل‌ها زنده نگه می‌دارد.

اسحاقی تاکید کرد: آنچه اهمیت دارد این است که در هر مرحله در شناخت، شناساندن و در تحقق عملی، با جدیت و به‌ صورت یک حرکت فراگیر و نهضت‌گونه عمل کنیم. یکی از تأکیدهای مهم در سال‌های اخیر نیز همین بوده است که باید یک نهضت علمی و یک رستاخیز علمی در کشور شکل گیرد.

رهبر شهید «پدر معنوی علم و فناوری» این کشور بودند

حسین اسدی مدیر زیرساخت مرکز ملی هوش مصنوعی نیز در آیین «امین ایران» اظهار کرد: در این روزها درباره رهبر شهید انقلاب زیاد سخن گفته شده است؛ پدر معنوی مستضعفین و محرومان؛ پدر معنوی شهدا؛ پدر معنوی سربازان وطن و پاسداران و حتی پدر معنوی دختران باحجاب و کم‌حجاب. همه اینها درست است و جای خود دارد اما چیزی که برای ما پررنگ‌تر است، این است که رهبر شهید انقلاب «پدر معنوی علم و فناوری» این کشور بودند.

وی گفت: اگر تاریخ ۱۰۰ ساله یا ۲۰۰ ساله ایران را چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب مطالعه کنید، به‌ سختی کسی را پیدا می‌کنید که به اندازه رهبر شهید انقلاب به علم و فناوری باور داشته باشد و با این شدت و حدّت از آن حمایت کرده باشد.

اسدی افزود: فقط دو نمونه مشخص را عرض می‌کنم؛ نمونه اول زمانی بود که رهبر شهید انقلاب درباره یک محصول راهبردی ذخیره‌ساز (در حوزه زیرساخت) تأکید کردند که به هیچ وجه نمونه خارجی خریداری نشود. من با اطلاعات دقیق عرض می‌کنم بعد از آن، دفتر رهبر شهید انقلاب و مجموعه‌های زیرنظرشان در این حوزه به سمت استفاده از توان داخل رفتند.

مدیر زیرساخت مرکز ملی هوش مصنوعی بیان کرد: نمونه دوم مربوط به «زیرساخت هوش مصنوعی» است؛ هم زیرساخت سخت‌افزاری و هم نرم‌افزاری. رهبر شهید انقلاب، سال ۱۴۰۳ دو بار به‌ صورت جدی و موکد روی این موضوع ایستادند. بعد از ارائه‌ای که در شهریور ۱۴۰۴ خدمت رهبر شهید انقلاب داشتیم، ما توانستیم ارائه خدمات پایه هوش مصنوعی را در داخل کشور، در مقیاس نسبتاً مناسب آغاز کنیم و امروز جریان‌های بزرگی در کشور در مقیاس بالا از این خدمات استفاده می‌کنند. در کنار آن، اتفاقات ممتاز دیگری از حرکت‌های دانشجویی تا رشد توان نرم‌افزاری و سخت‌افزاری شکل گرفت.

وی با اشاره به چالش‌های مهم کشور اظهار کرد: اگر بخواهیم چهار پنج چالش جدی را نام ببریم، اقتصاد و امنیت ملی است؛ هر چند آب و انرژی هم قطعاً مهم‌ هستند و اگر «آقای شهید» امروز در بین ما بودند، به‌ احتمال زیاد تأکید می‌کردند که موفقیت در اقتصاد و امنیت ملی، گره خورده به فناوری است. این را در همین روزها هم دیده‌ایم؛ جنگ میدان، جنگ فناوری است. جنگ اقتصادی، جنگ فناوری است. بخش مهم جنگ انرژی هم جنگ فناوری است.

اسدی گفت: سوالی در این زمینه مطرح می‌شود که چرا در حوزه‌هایی مثل صنعت دفاعی یا نانو با وجود عقب‌ماندگی زیاد در مدت کوتاه پیشرفت کردیم؟ در حالی که جوانان ما همان جوانان‌ هستند؟ جواب روشن است؛ چون مدیران و فرماندهان آن حوزه‌ها باور داشتند؛ محکم ایستادند و اجرا کردند.

وی تاکید کرد: ما در کشور «چالش توسعه فناوری» نداریم؛ چالش اصلی ما، چالش باور به فناوری است. اگر فناوری را باور کنیم، جوانان ما آن را توسعه می‌دهند. و اگر استمرار بدهیم، فناوری به محصول و بازار می‌رسد.

مدیر زیرساخت مرکز ملی هوش مصنوعی اظهارداشت: پس سؤال این است که چرا اجازه می‌دهیم فناوری در محصولات خارجی بالغ شود اما به فناوری داخلی فرصت بلوغ نمی‌دهیم؟ واقعیت این است که ما در برخی نقاط به قراردادهای یک‌میلیون و حتی ۱۰ میلیون دلاری رسیده‌ایم اما زیست‌بوم تبدیل شرکت‌ها به شرکت‌های ۱۰۰ میلیون دلاری و یک میلیارد دلاری را هنوز به‌ درستی نداریم. اینجا دقیقاً بخشی است که انتظار داریم مجلس و نهادهای سیاست‌گذار با کمک ظرفیت‌های معاونت علمی، برای شکل‌گیری این زیست‌بوم تصمیم جدی بگیرند.

اسدی تاکید کرد: تا زمانی که اختیار و بازار رشد در دست شرکت‌های داخلی نباشد، رشد فناوری کند می‌شود و تا زمانی که وزارتخانه‌ای بتواند بدون سازوکار شفاف و نظارت مؤثر، خرید خارجی را برای مجموعه‌های زیرمجموعه‌اش تصمیم‌گیری و اجرا کند، رشد جدی شرکت‌های دانش‌بنیان اتفاق نمی‌افتد.