شفق نیوز | ویژه والدین

«غذات رو بخور، وگرنه ممد قلی میاد!» این جمله سال‌هاست در خانه‌های ایرانی شنیده می‌شود. شاید گوینده‌اش فقط می‌خواهد چند دقیقه آرامش داشته باشد، اما پرسش اصلی این است: کودکی که با ترس تربیت می‌شود، چه چیزی یاد می‌گیرد؟

ممد قلی کیست؟

ممد قلی یک شخصیت واقعی نیست؛ موجودی خیالی و ترسناک است که در فرهنگ عامیانه برای ساکت کردن یا مطیع کردن بچه‌ها به کار می‌رود. در هر منطقه و هر خانواده نامی مشابه دارد: لولو، بابا‌ریشو، گرگ و دیو. نام فرق می‌کند، اما کارکرد یکی است: ایجاد ترس برای کنترل رفتار کودک.

چرا این روش رایج است؟

دلیلش ساده است: سریع جواب می‌دهد. کودک با شنیدن این نام معمولاً همان لحظه ساکت می‌شود و کار خواسته‌شده را انجام می‌دهد. والدینی که خسته‌اند یا وقت کافی ندارند، به‌راحتی به آن پناه می‌برند. اما اطاعتِ ناشی از ترس با یادگیری یکی نیست. کودک نمی‌فهمد چرا باید غذا بخورد یا چرا نباید دیروقت بخوابد؛ فقط می‌فهمد باید از چیزی بترسد.

آسیب‌های ترساندن کودک

بیشتر متخصصان روان‌شناسی کودک، استفاده از شخصیت‌های ترسناک را روشی نادرست می‌دانند. کودکان کم‌سن، مرز خیال و واقعیت را به‌خوبی تشخیص نمی‌دهند و برای آن‌ها ممد قلی ممکن است کاملاً واقعی باشد. از پیامدهای احتمالی این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اضطراب و ترس‌های شبانه: ترس از تاریکی، کمد، زیر تخت یا تنها ماندن.
• اختلال خواب: بیدار شدن از خواب، کابوس و امتناع از خوابیدن در اتاق خودش.
• کاهش اعتماد: وقتی کودک بزرگ‌تر شود و بفهمد ممد قلی وجود ندارد، اعتمادش به حرف والدین کم می‌شود.
• رفتار از روی ترس: کودک کار درست را از سر درک انجام نمی‌دهد، بلکه برای فرار از تهدید.

نکته مهم: هر کودکی واکنش یکسانی ندارد. برخی کودکان حساس‌ترند و یک تهدید ساده ممکن است اثری طولانی در آن‌ها بگذارد. پس نمی‌توان گفت «بچه من که نمی‌ترسد» و نگران نبود.

جایگزین‌های بهتر چیست؟

خبر خوب این است که برای هر موقعیتی راه‌حل بهتری وجود دارد:

1. توضیح ساده و صادقانه: «غذا بدن را قوی می‌کند و به تو انرژی بازی می‌دهد.»
2. دادن حق انتخاب: «سیب بخوری یا موز؟» این کار حس کنترل را به کودک برمی‌گرداند.
3. قانون روشن و پیامد منطقی: «اگر اسباب‌بازی‌ها را جمع نکنی، فردا نمی‌توانی با آن‌ها بازی کنی.»
4. تشویق رفتار درست: تحسین به‌موقع، بسیار مؤثرتر از تهدید است.
5. استفاده از بازی و قصه: بسیاری از کارهای روزمره را می‌شود با بازی انجام داد.

اگر کودک ما قبلاً ترسیده باشد؟

نیازی به نگرانی بیش از حد نیست. با آرامش و صراحت به او بگویید که ممد قلی وجود ندارد و اشتباه کرده‌اید که از او حرف زده‌اید. به ترس کودک احترام بگذارید، آن را مسخره نکنید و تا زمانی که احساس امنیت نکرده، کنارش بمانید. این صداقت، اعتماد او را تقویت می‌کند.

جمع‌بندی

ترساندن کودک با ممد قلی ممکن است در لحظه نتیجه بدهد، اما هزینه‌اش را در بلندمدت خود کودک می‌پردازد. تربیت درست، زمان و حوصله می‌خواهد؛ اما حاصلش کودکی است که رفتار درست را از روی فهم انجام می‌دهد و به والدینش اعتماد دارد.

پاسخ به عنوان این گزارش روشن است: ترساندن کودکان با ممد قلی کار درستی نیست.

منابع: shahrosanaatkhabar.ir و shafaghnews.com